She'r-e Kohan

اي مرغ سحر چو اين شب تار / بگذاشت زسر سياه کاري

وز نفخه روح بخش اسحار / رفت از سر خفتگان خماري

بگشود گره ز زلف زر تار / محبوبه نيلگون عماري

يزدان بكمال شد پديدار / و اهريمن زشتخو حصاري

ياد آر ز شمع مرده ياد آر

اي مونس يوسف اندر اين بند! / تعبير عيان چو شد ترا خواب

دل پر زشعف ،لب از شكرخند / محسود عدو،بكام اصحاب

رفتي بر يارخويش و پيوند / آزادتر از نسيم و مهتاب

زان كو همه شام با تو يك چند / در آرزوي وصال احباب

اختر به سحر شمرده ،يادآر

چون باغ شود دوباره خرم / اي بلبل مستمند مسكين

وز سنبل و سوري و سپرغم / آفاق ،نگارخانه چين

گل سرخ و به رخ عرق ز شبنم / تو داده ز كف قرار و تمكين

زان نو گل پيش رس كه در غم / نا داده به نار شوق تسكين

از سردي دي فسرده ،يادآر

اي همره تيه پور عمران / بگذشت چو اين سنين معدود

وان شاهد نغز بزم عرفان / بنمود چو وعد خويش مشهود

وز مذبح زر چو شد به كيوان / هر صبح شميم عنبر و عود

زان كو به گناه قوم نادان / در حسرت روي ارض موعود

برباديه جان سپرده ،يادآر

چون گشت زنو زمانه آباد / اي كودك دوره طلايي

وز طاعت بندگان خود شاد / بگرفت ز سر خدا ،خدايي

نه رسم ارم ،نه اسم شداد / گل بست زبان ژاژخايي

زان كس كه ز نوك تيغ جلاد / ماخوذ بجرم حق ستايي

تسنيم وصال خورده ،يادآر

سال تولد: 1287 هجري قمري

سال وفات: 1313 شمسي

محل تولد: قزوين

«سيد اشرفالدين حسينى گيلاني» روزگار طلبگى را در تبريز به سر آورد. حيات ادبي - اجتماعي خود را در رشت آغاز كرد و سرانجام به تهران آمد و مبارزات حق طلبانه خود را از طريق روزنامه نگاري به اوج رسانيد. سرانجام، اين مرد آزاده و بزرگوار را به تهمت جنون به تيمارستان بردند و هم در آن جا درگذشت.

نشريهاي كه او در رشت، آغاز به انتشار آن كرد و ادامه انتشار آن در تهران انجام گرفت، «نسيم شمال» نام داشت.

انتقادات تند و تيز و طنزآميز سيداشرف در جريان انقلاب مشروطه و بعد از آن، كه غالباً در قالب شعر عرضه مىشد، از برترين آثار ادبيات طنز عصر مشروطه است. او در اشعارش بيشتر به سبك «هوپ هوپ نامه»ي صابر مايل بود و برخى از اشعار صابر را عيناً به فارسى برگرداند.

سيد اشرفالدين از طنز به عنوان حربهاي براي مبارزه با استعمارگران و دولتمردان خطاپيشه و همچنين انتقاد از مفاسد اجتماعي استفاده مي كرد.

تا چند حدیث پنج و چار ای ساقی / مشکل چه یکی چه صد هزار ای ساقی
خاکیم همه چنگ بساز ای ساقی / بادیم همه باده بیار ای ساقی

گر آمدنم بخود بدی نامدمی ور نیز شدن بمن بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب نه آمدمی نه شدمی نه بدمی

امروز ترا دسترس فردا نیست / و اندیشه فردات بجز سودا نیست
ضایع مکن این دم ار دلت شیدا نیست / کاین باقی عمر را بها پیدا نیست

خاکم به سر، ز غصه به سر خاک اگر کنم
خاک وطن که رفت چه خاکی به سر کنم؟

آوخ، کلاه نیست وطن تا که از سرم
برداشتند، فکر کلاهی دگر کنم

مرد آن بود که این کلهش بر سر است و، من
نا مردم ار که بی کله آنی به سر کنم

من آن نیم که یکسره تدبیر مملکت
تسلیم هرزه گرد قضا و قدر کنم

زیر و زبر گر نکنی خاک خصم را
ای چرخ! زیر و روی تو زیر و زبر کنم

جايیست آرزویم اگر به آن رسم
از روی نعش لشکر دشمن گذر کنم

بد هر چه می کنی بکن ای دشمن قوی
من نیز اگر قوی شدم از تو بتر کنم

من آن نیم به مرگ طبیعی شوم هلاک
وین کاسۀ خون به بستر راحت هدر کنم

معشوق «عشقی» ای وطن ای مهد عشق پاک
ای آنکه ذکر عشق تو شام و سحر کنم

عشقت نه سرسریست که از سر به در شود
مهرت نه عارضیست که جای دگر کنم

عشق تو در وجودم و مهر تو در دلم
با شیر اندرون شد و با جان بدر کنم

میرزاده عشقی

ميرزاده عشقي نامش سيد محمد رضا فرزند حاج سيد ابوالقاسم كردستاني در تاريخ 1272 خورشيدي در همدان متولد شده است سال هاي كودكي را در مكاتب محلي گذرانده و از هفت سالگي به بعد در آموزشگاه هاي الفت و آليانس به تحصيل فارسي و فرانسه اشتغال داشته و پيش از دريافت گواهي نامه مدرسه در تجارتخانه يك بازرگان فرانسوي به شغل مترجمي پرداخت و در اندك زماني به شيريني به فرانسه صحبت مي كرد . تا هفده سالگي به تحصيل خود ادامه داد . در 15 سالگي به اصفهان رفت و پس از اتمام تحصيل به تهران آمد و بيش از سه ماه نگذشته بود كه به همدان رفت . در اوايل جنگ جهاني اول عشقي به هواخواهي از عثماني ها پرداخت و به چند هزار تن از مهاجران ايراني كه به استانبول مي رفتند پيوست و به آنجا رفت . عشقي چند سال در استانبول بسر برد و در شعبه علوم اجتماعي و فلسفه در دارالفنون بابعالي جزو مستمعين آزاد حضور مي يافت .

او « اپراي رستاخيز شهرياران ايران» را در استانبول نوشت . اين منظومه اثر مشاهدات او از ويرانه هاي مدائن هنگام عبور از بغداد و موصل به استانبول بوده است . اين منظومه گرانبهاي او گذشته از تهييج غرور ملي ، تأثيرات عميقي در ايرانيان خارجه به ويژه برادران زرتشتي و پارسي دور افتاده ما در هندوستان داشته و از جمله نتايج حاصله ، دو عدد گلدان نقره اي است كه به افتخار شاعر دلسوخته از هندوستان رسيد و در معبد زرتشتيان تهران با تشريفات شايسته به ميرزاده عشقي اهداء‌ گرديد .

در سال 1333 « نامه عشقي» را در همدان انتشار داد . «نوروزي نامه» را نيز در سال 1336 قمري پانزده روز پيش از بهار در استانبول سرود و در چاپخانه شمس آنجا چاپ كرد و منتشر ساخت . او از استانبول به همدان و سپس تهران آمد . او چند سال آخر عمر خود را در تهران بسر برد . قطعه « كفن سياه» را در دفاع از مظلوميت زنان نوشت . اوگاه گاهي مقالاتي وطن دوستانه در نشريات چاپ مي كرد و چندي هم شخصاً روزنامه « قرن بيستم» را با قطع بزرگ چهار صفحه منتشر كرد ليكن عمر روزنامه نگاريش هم مانند عمر خود او كوتاه بود و بيش از 17 شماره انتشار نيافت .

اين شاعر جوان و ناكام در عنفوان جواني روزگار پر از اضطراب و اندوهگيني داشت بيش از 31 سالش نبود كه تيري جانسوز ظالمانه چنان پيكر هنرمندي را از پاي در آورد . او مرگ نابهنگام خويش را پيش بيني كرده بود چنانچه در منظومه عشق وطن مي گويد :

من آن نيم كه به مرگ طبيعي شونم هلاك

وين كاسه خون به بستر راحت هدر كنم

او به علت اعتراضات شديدش به وثوق الدوله عاقد قرارداد 1919 ميلادي ايران و انگليس مدتي زنداني شد . او به ماديات بي اعتنا بود زن و فرزندي نداشت با كمك هاي پدري خانواده ياران و آزاديخواهان و بالاخره از درآمد نمايش هاي خود گذران عمر مي كرد در آخرين كابينه «مشير الدوله» از طرف وزارت كشور به رياست شهرداري اصفهان انتخاب گرديد ولي نپذيرفت .

در آغاز زمزمه جمهوريت دوباره روزنامه «قرن بيستم» را در قطع كوچك چاپ كرد اما يك شماره بيشتر انتشار نيافت و روزنامه اش بازداشت شد و خود شاعر نيز به دست دو نفر در بامداد دوازدهم تير ماه 1303 خورشيدي در خانه مسكونيش جنب دروازه دولت سه راه سپهسالار هدف گلوله قرار گرفت . او چند روز پيش از مرگ حال آشفته اي داشت و خواب هاي وحشتناك مي ديد .

ياران شاعر تير خورده را كه گلوله به شكمش خورده بود به بيمارستان شهرباني بردند اما چون زخم او سخت و خطرناك بود ترديك ظهر همان روز بدرود زندگاني گفت . جنازه او به مسجد سپهسالار منتقل شد و فرداي آنروز جنازه را از مسجد با بدرقه مشايعت كنندگان بيشماري به « ابن بابويه» جنب قصبه حضرت عبدالعظيم كه يك فرسنگي تهران است برده و به خاك سپردند .

ما بارگه داديم اين رفت ستم بر ما

بر كاخ ستمكاران تا خود چه رود خزلان

http://www.yataahoo.com/Literature/Eshghi.htm
voir aussi : http://www.ilna.ir/shownews.asp?code=211196&code1=7

در گذرگاه از رو به روي
دو نگاه با هم مي‌آميزند، گرم
و از هم عبور مي‌كنند، سرد

تو نيامده‌اي
باران
درگاه خانه را خيس كرده است

نسيمي كه بر گونه‌ات مي‌وزد
كدام ياس سپيد باغ را گلگون خواهد كرد؟
هنگامي كه مي‌گويي : دوستت مي‌دارم